بررسی تجربه‌های جهانی در خصوصی‌سازی شرکت‌های نفت، گاز و   پتروشیمی نشان می‌دهد موفق‌ترین الگوها، نه بر حذف کامل نقش دولت، بلکه بر واگذاری تدریجی مدیریت و مالکیت به بخش خصوصی در کنار حفظ کارکردهای حاکمیتی، نظارتی و تنظیم‌گری دولت استوار بوده‌اند.
به گزارش شانا،در این راستا مطالعه نمونه‌های موفق جهانی، آموزه‌های ارزشمندی برای طراحی آینده این صنعت در ایران فراهم می‌کند.
ساینوپک چین
شرکت ساینوپک (Sinopec)، بزرگ‌ترین بنگاه پایین‌دستی نفت و گاز چین با درآمد سالانه بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار، نمونه‌ای شاخص از تلفیق مدیریت دولتی با کارآمدی بخش خصوصی است. این شرکت در اکتبر ۲۰۰۰ با عرضه سهامی به ارزش ۳ میلیارد و ۴۷۰ میلیون دلار (معادل ۲۲ درصد از ارزش کل شرکت)، وارد فرآیند خصوصی‌سازی شد.
تجربه ساینوپک نشان می‌دهد صنعت پتروشیمی ایران نیز با ظرفیت تولید سالانه بیش از ۹۶ میلیون تن و دسترسی به منابع غنی هیدروکربوری، توان بالقوه‌ای برای پیاده‌سازی الگویی مشابه دارد، به‌ویژه آن که شرکت‌های خصوصی ایرانی در سال‌های اخیر قابلیت‌های قابل‌توجهی در مدیریت، نوآوری و بازاریابی از خود نشان داده‌اند.
اوام‌وی اتریش
شرکت OMV، یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های یکپارچه انرژی در اروپا، فعالیت خود را بر سه محور مواد شیمیایی، سوخت و خوراک و انرژی متمرکز کرده است. خصوصی‌سازی این شرکت در نوامبر ۱۹۸۷ با واگذاری ۱۵ درصد از سهام به ارزش ۱۱۷ میلیون دلار آغاز شد و OMVرا به نخستین شرکت دولتی اتریش تبدیل کرد که سهام آن به‌صورت عمومی عرضه شد.
ساختار مالکیت این شرکت در پایان سال مالی ۲۰۲۳ ترکیبی از سهام دولتی، سرمایه‌گذاران نهادی و سهامداران خرد را شامل می‌شود که نمونه‌ای از توازن میان مالکیت عمومی و خصوصی به‌شمار می‌رود.
پتروبراس برزیل
پتروبراس شرکت نفت دولتی برزیل با مقر اصلی در ریودوژانیرو، در اوت ۲۰۰۰ بیش از ۵۵ درصد از سهام دولتی خود را به ارزش بیش از ۴ میلیارد دلار به بخش خصوصی واگذار کرد. این شرکت در سال ۲۰۲۳ در رتبه ۷۱ فهرست فورچون ۵۰۰ و جایگاه ۵۸ فوربس جهانی ۲۰۰۰ قرار گرفت؛ جایگاهی که نشان‌دهنده موفقیت نسبی این مدل خصوصی‌سازی در یک اقتصاد در حال توسعه است.
بی‌پی انگلیس
شرکت بی‌پی (BP) که ریشه‌های آن به شرکت نفت انگلیس و ایران در سال ۱۹۰۹ بازمی‌گردد، در ژوئن ۱۹۷۷ حدود ۱۷ درصد از سهام دولتی خود را به ارزش ۹۷۲ میلیون دلار به بخش خصوصی واگذار کرد. این اقدام، سهم مالکیت دولت بریتانیا را از ۶۸ به ۵۱ درصد کاهش داد و مسیر تبدیل بی‌پی به یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های بین‌المللی انرژی را هموار ساخت.
توتال فرانسه
توتال انرژیز، غول انرژی فرانسه که از سال ۱۹۲۴ فعالیت می‌کند، در ژوئیه ۱۹۹۲ با واگذاری ۲۸ درصد از سهام دولتی خود به ارزش ۹۰۶ میلیون دلار، سهم دولت را به ۴ درصد کاهش داد. این شرکت اکنون یکی از بازیگران اصلی بازار انرژی جهانی و عضو شاخص یورواستوکس ۵۰ است و در سال ۲۰۲۳ در رتبه بیست‌ویکم فوربس جهانی ۲۰۰۰ قرار گرفت.
  انی ایتالیا
شرکت انی (Eni) ایتالیا در نوامبر ۱۹۹۵ با واگذاری ۱۵ درصد از سهام دولتی خود به ارزش حدود ۳.۹ میلیارد دلار، مسیر خصوصی‌سازی را آغاز کرد. با وجود این، دولت ایتالیا همچنان از طریق سهام طلایی، یکی از سهامداران اصلی شرکت باقی مانده است.
  درس‌هایی برای ایران
تجربه شرکت‌های یاد شده نشان می‌دهد که ترکیب هوشمندانه مدیریت دولتی با کارآمدی بخش خصوصی، از طریق اصلاحات تدریجی و هدفمند در ساختار سازمانی و حاکمیت شرکتی، می‌تواند شرکت‌های دولتی را به بنگاه‌هایی رقابت‌پذیر در سطح جهانی تبدیل کند.